Gemide “sağ taraf” dediğinizde önce kimin hangi yöne baktığını bilmeniz gerekir. Sancak ve iskelede böyle bir karışıklık yoktur. Geminin başına doğru baktığınızda sağ taraf sancak, sol taraf iskeledir ve siz yönünüzü değiştirseniz de bu isimler değişmez. Peki bu iki denizcilik terimi nereden geliyor?
🔴 İSKELE
Geminin sol tarafı
Pruvaya baktığınızda solunuzda kalır.
Gece seyir feneri: Kırmızı
🟢 SANCAK
Geminin sağ tarafı
Pruvaya baktığınızda sağınızda kalır.
Gece seyir feneri: Yeşil
Siz dönersiniz. Geminin iskele ve sancağı dönmez.
İskele İle Sancak Ne Demek?
Denizcilikte geminin veya teknenin iki yanını tarif ederken “sağ” ve “sol” yerine sancak ve iskele terimleri kullanılır.
Geminin başına, yani pruvasına doğru baktığınızı düşünün:
🔴 Sol taraf iskele
🟢 Sağ taraf sancaktır.
İlk kez duyanların kafası burada biraz karışabiliyor.
Ama mantığı basit.
Geminin kendi sağı ve solu var.
Sizin döndüğünüz yön bunu değiştirmez.
Neden bu terimler kullanılıyor?
İskele Kelimesi Vikinglerden mi Geliyor?
İnternette bazen Viking savaş gemilerinin sol tarafına kırmızı kalkan asıldığı, bu yüzden sol tarafa “iskele” denildiği şeklinde hikâyeler görebilirsiniz.
Bu anlatımı kelimenin kökeni olarak kabul etmeyin.
Türkçedeki iskele kelimesinin tarihi Akdeniz çevresinde kullanılan skala/scala kelimesiyle bağlantılıdır.
Kırmızı kalkan hikâyesiyle değil.
Neden Gemilerde Sağ ve Sol Denmiyor?
Asıl güzel soru bu.
İki denizci düşünün.
Biri pruvaya bakıyor.
Diğeri kıça.
Birisi:
“Sağ taraftaki halatı alın.”
dedi.
Hangi sağ?
Kendi sağı mı?
Geminin sağı mı?
Karşısındaki kişinin sağı mı?
Denizde böyle bir karışıklık istemezsiniz.
“Sancak tarafı” dediğinizde gemide herkes aynı fiziksel tarafı anlar.
Kimin nereye baktığının önemi kalmaz.
İşte denizci dilinin güzelliği burada.
Az kelime.
Net yön.
İskele ve Sancak Kişinin Baktığı Yöne Göre Değişir mi?
Hayır.
Gemide siz yön değiştirirsiniz.
İskele ve sancak değişmez.
Pruvaya bakarken sancak sağınızdadır.
Arkanızı dönüp kıça baktığınızda sancak artık sizin solunuza gelir.
Ama geminin sancak tarafı hâlâ aynı bordadır.
Hani arabada:
“Sürücü tarafı.”
dersiniz ya…
Arabadan inip ters tarafa geçince sürücü tarafı değişmez.
Biraz öyle düşünün.
Ek bilgiler:
- Renk kodlaması: Günümüzde, sancak ve iskele taraflarını ayırt etmek için genellikle kırmızı ve yeşil ışıklar kullanılır. Kırmızı ışık iskele tarafında, yeşil ışık ise sancak tarafında bulunur.
- Yasal düzenlemeler: Sancak ve iskele terimleri, Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) tarafından yayınlanan kurallarda da yer almaktadır. Bu kurallar, gemilerin seyir sırasında hangi tarafı kullanması gerektiğini ve diğer gemilerle nasıl iletişim kurması gerektiğini belirler.
Özetle: Sancak ve iskele, denizcilikte ve su sporlarında çok önemli terimlerdir. Bu terimler, bir geminin veya teknenin sol ve sağ tarafını ifade etmek için kullanılır ve denizcilerin yön bulmalarını, komutları iletmelerini ve diğer gemilerle iletişim kurmalarını kolaylaştırır.
Geminin Sağ Tarafına Neden Sancak Denmiş?
Burada kesinliği olmayan güzel hikâyeler üretmemek lazım.
“Sancak” kelimesinin Türkçedeki kökenini ve denizcilikte geminin sağ tarafı anlamında uzun süredir kullanıldığını biliyoruz.
Ama:
“Bayrak mutlaka geminin sağında bulunduğu için bu tarafa sancak denmiştir.”
şeklinde kesin bir tarih anlatmak doğru olmaz.
Denizcilik kelimelerinde yüzyıllar içinde farklı dillerin ve geleneklerin birbirini etkilediğini biliyoruz.
Bazı şeylerin izi net.
Bazısının değil.
Bilmediğimiz yerde hikâye uydurmayalım.
İskele Kelimesi Nereden Geliyor?
“İskele” Türkçeye Akdeniz denizcilik kültürü içinden geçmiş eski bir kelimedir.
Kökeni skala/scala biçimlerine kadar uzanır.
Kelime tarih içinde:
- gemilerin yanaştığı yer,
- karaya çıkma noktası,
- liman yapısı
gibi anlamlarda kullanılmıştır.
Bugün Türkçede hem:
“Vapur iskelesi”
deriz,
hem de geminin sol yanına:
“İskele tarafı”
deriz.
Aynı kelime denizcilik içinde iki yakın anlamı yaşamaya devam ettiriyor.
Türkçe İskele ile İngilizce Port Aynı Kökenli mi?
Hayır.
Bugün aynı tarafı ifade ediyorlar:
iskele = port = sol borda
Ama kelimelerin dil kökenleri aynı değil.
İngilizce port liman kavramıyla bağlantılı.
Türkçedeki iskele ise Akdeniz’deki skala/scala kelime ailesinden geliyor.
İkisi aynı denizcilik ihtiyacında buluşmuş.
Aynı aileden gelmiş değil.
İlginizi Çekebilir: Gümrüğe terk edilen eşya
